Japoński kalendarz ścienny na rok 2027 - 24 sekki z 72 mikroporami kō (obrazy Ohary Kosona)

Japoński kalendarz ścienny na rok 2027 (24 sekki, 72 kō)

Kalendarz ten zbudowany jest nie na dwunastu miesiącach, lecz na dwudziestu czterech japońskich porach roku sekki. Każda trwa około piętnastu dni, każda ma własną nazwę i każda w kalendarzu ma własny drzeworyt i własny opis. Trzynaście kart formatu A3 spiętych spiralą, dwadzieścia cztery strony kalendarium, dwadzieścia cztery reprodukcje Ohary Kosona i siedemdziesiąt dwie mikropory, z których każda opisuje jedno konkretne zjawisko: powrót jaskółek, pierwsze kwiaty lotosu, moment, w którym niedźwiedzie kładą się do snu.

Karty drukowane dwustronnie, spirala z haczykiem do zawieszenia na ścianie po krótszym boku. Kalendarium zawiera wszystkie polskie dni ustawowo wolne i siedemdziesiąt cztery japońskie święta oraz obrzędy, od Dnia Dorosłości po nocne święto w Chichibu. Za każdym razem gdy spojrzysz na kalendarz, będziesz wiedział, jaka jest pora roku sekki i co ona oznacza. Jakie w tym i następnym tygodniu będą mikropory kō i jakie znaczenie ze sobą niosą. A także jakie polskie i japońskie święta obchodzone są w tym tygodniu. Daty przejść między porami roku nie zostały przepisane z żadnej tabeli: policzone zostały z efemerydy Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA i sprawdzone co do minuty z rocznikiem japońskiego Narodowego Obserwatorium Astronomicznego. Wszystkie dwadzieścia cztery zgadzają się dokładnie.

Rok, który ma dwadzieścia cztery pory

Podział roku na dwadzieścia cztery okresy, sekki (節気), przyszedł do Japonii z Chin i przez stulecia był tam czymś zupełnie praktycznym: wyznaczał, kiedy sadzić ryż, kiedy spuszczać wodę z pól, kiedy spodziewać się pierwszych przymrozków. Rok dzieli się na cztery pory, każda pora na sześć okresów, każdy okres trwa mniej więcej piętnaście dni. Nazwy są rzeczowe aż do surowości: Shōkan (小寒), „małe mrozy”. Taisho (大暑), „wielkie upały”. Hakuro (白露), „biała rosa”, czyli moment, w którym rosa zaczyna wyglądać jak szron.

Różnica wobec naszego kalendarza jest głębsza, niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Miesiąc to jednostka umowna, wynik decyzji administracyjnych i cesarskich ambicji. Sekki są zjawiskiem astronomicznym: początek każdego okresu to chwila, w której Słońce mija kolejną wielokrotność piętnastu stopni na ekliptyce. Nie da się ich przesunąć uchwałą. Rok podzielony w ten sposób siedzi w rzeczywistości, a nie w umowie, i po kilku tygodniach patrzenia na taki kalendarz człowiek zaczyna zauważać rzeczy, których wcześniej nie widział, bo nikt mu nie powiedział, że akurat teraz trzeba na nie patrzeć.

I siedemdziesiąt dwa mikrosezony

Każdy z dwudziestu czterech okresów dzieli się jeszcze na trzy kō (候), pięciodniowe mikropory. Razem siedemdziesiąt dwie w roku, każda z własną nazwą. I tu zaczyna się rzecz, dla której w ogóle zrobiłem ten kalendarz, bo te nazwy to najdziwniejszy zabytek literacki, jaki znam. Nie są poezją, były pomyślane jako notatki rolnicze. Powstają jednak z nich zdania takie jak te:

• 霞始靆 (kasumi hajimete tanabiku) - mgły zaczynają się snuć
• 蟄虫啓戸 (sugomori mushi to o hiraku) - owady, które przespały zimę, otwierają drzwi
• 蓮始開 (hasu hajimete hiraku) - lotos zaczyna kwitnąć
• 熊蟄穴 (kuma ana ni komoru) - niedźwiedzie zaszywają się w jamach
• 楓蔦黄 (momiji tsuta kibamu) - klony i bluszcz żółkną

Pięć dni na to, żeby mgła zaczęła się snuć. Potem następne pięć na coś innego. Ktoś kiedyś uznał, że rok jest dostatecznie gęsty, żeby wart był podziału na siedemdziesiąt dwie części, i że każda z nich zasługuje na nazwę. W naszym kalendarzu każda mikropora ma swoje pole: kanji, odczyt, polską nazwę, dokładne daty i kilka zdań o tym, co dany znak właściwie znaczy i dlaczego nazwa brzmi tak, a nie inaczej. Przy 蟄虫啓戸 dowiesz się, że 啓 to ten sam znak co w słowie „oświecenie”, a dosłownie znaczy „otworzyć”, i że owad w tej nazwie nie budzi się, tylko wychodzi z domu.

✦ ✦ ✦

Jak się go używa

Konstrukcja wygląda inaczej niż w zwykłym kalendarzu i to jest celowe. Trzynaście kart, z których dwanaście zadrukowano po obu stronach, daje dwadzieścia cztery strony, po jednej na każdą porę roku. Co mniej więcej piętnaście dni robisz jedną z dwóch rzeczy: albo przerzucasz kartę przez górę, albo obracasz cały blok tyłem do przodu. Dzięki temu widzisz kolejno awers i rewers każdej karty, a kalendarz przez cały rok wisi na tym samym gwoździu i zawsze spiralą do góry.

Brzmi to bardziej skomplikowanie, niż jest. Po pierwszym obrocie staje się oczywiste, a te dwa gesty na miesiąc są zresztą częścią zamysłu: kalendarz oparty na uważności, którego dotykasz raz w roku, byłby żartem z samego siebie.

✦ ✦ ✦

Kalendarium: dwa kraje na jednej karcie

Dni tygodnia, numery dni, niedziele i polskie dni ustawowo wolne są zaznaczone czerwienią na kalendarzu dokładnie tak, jak przywykliśmy. Ale po prawej stronie wiersza pojawia się drugi porządek: japońskie święta państwowe i obrzędy, kanji u góry, polskie tłumaczenie pod spodem. Jest ich siedemdziesiąt cztery w ciągu roku.

Jest wśród nich Dzień Dorosłości 成人の日 w drugi poniedziałek stycznia i Święto Siedmiu Ziół 七草 siódmego stycznia, gdy w Japonii gotuje się ryżową kaszkę z siedmioma dzikimi roślinami. Jest 五山送り火, szesnastego sierpnia, kiedy na zboczach gór wokół Kioto zapalają się ogromne znaki z ognia, żeby odprowadzić dusze zmarłych z powrotem na tamtą stronę. Jest 半夏生, dzień drugiego lipca, który nie jest świętem jako takim, tylko granicą, do której trzeba było skończyć sadzenie ryżu - jedna z ważniejszych dat w roku dawnej Japonii. Przy każdej dacie stoi polskie wyjaśnienie.

✦ ✦ ✦

Dwadzieścia cztery drzeworyty Ohary Kosona

Cały kalendarz ilustrują reprodukcje jednego artysty. Ohara Koson (小原古邨, 1877-1945) zajmował się niemal wyłącznie kachō-e, obrazami ptaków i kwiatów, i osiągnął w tym gatunku mistrzostwo, a jedna jego czapla na ośnieżonej gałęzi wystarcza za cały pejzaż i ogrom uczuć oraz stanów, któe niesie.

Dobór obrazów też nie jest przypadkowy - korespondują one ze znaczeniem konkretnej mikropory. Dwadzieścia cztery razy obraz odpowiada tekstowi, który stoi obok.

Skąd wiadomo, że daty się zgadzają

Sekki nie mają stałych dat. Wypadają co roku inaczej, czasem o dobę, a moment przejścia bywa kwestią minut: w 2027 roku okres Sōkō zaczyna się o 0:33, Rittō o 0:39, Shōkan o 23:10. Przy takich godzinach każdy błąd w rachunku przesuwa datę o cały dzień, a wtedy kalendarz kłamie.

Dlatego dat nie przepisywano z żadnych wątpliwych źródeł. Momenty przejść policzono z efemerydy DE421, tej samej, której NASA używa do nawigacji sond międzyplanetarnych: dla każdego okresu szukano chwili, w której pozorna długość ekliptyczna Słońca osiąga kolejną wielokrotność piętnastu stopni w czasie japońskim. Potem porównano wynik z Rekiyōkō, rocznikiem astronomicznym Narodowego Obserwatorium Astronomicznego Japonii na rok Reiwa 9.

✦ ✦ ✦

Informacje techniczne

Format	:	A3 pionowy, 297 × 420 mm
Liczba kart	:	13, oprawa spiralowa po krótszym boku
Strony kalendarium	:	24, po jednej na każdy okres sekki
Zadruk	:	karta 1 jednostronnie, karty 2-13 dwustronnie, pełny kolor
Papier	:	Kreda, 170g
Reprodukcje	:	24 drzeworyty Ohary Kosona
Zakres dat	:	5 stycznia 2027 - 5 stycznia 2028 (366 dni)
Źródło dat	:	obliczenia samodzielne + weryfikacja z Rekiyōkō NAOJ dla roku Reiwa 9
Święta	:	polskie dni ustawowo wolne + 74 japońskie święta i obrzędy
Zawieszka	:	symetryczna, kalendarz wiesza się awersem i rewersem
Projekt i wykonanie	:	Michał Sobieraj, ukiyo-japan.pl
Wydawca	:	inari.smart

✦ ✦ ✦

Notka o autorze

Michał Sobieraj – twórca strony ukiyo-japan.pl, jednej z największych polskojęzycznych stron o japońskiej kulturze, historii, filozofii i sztuce. Autor książek o Japonii, między innymi: „Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz”, a także serii albumów „Ukiyo-Japan – Albumy Refleksji o Japońskiej Sztuce Ukiyo-e”. Pasjonat kultury i historii Japonii, ale bez turystycznej naiwności, z fascynacją, a zarazem z otwartymi oczami na to, co w niej trudne. 

Powyższy kalendarz japoński jest odpowiedzią tyleż na duże zainteresowanie Czytelników sezonami roku dawnej Japonii, ile również na potrzebę przeniesienia tradycji uważności oraz bliskości naturze do współczesnego życia.